Kaza ve Belalarda Okunacak Zikirler

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- ümmetini, ister yolculukta, ister piknikte olsun, yeryüzünün herhangi bir yerinde konaklamak istediğinde kişinin korktuğu her türlü şeyden lütfu, bereketi ve faydası tam olan, her türlü kusur ve noksanlıktan, içinde kötülük bulunan her canlının şerrinden emin olacağı Allah'ın sözlerine sarılıp sığınması, faydalı bir korunma ve sığınma sağlaması için yönlendirmektedir. Böylece bir kimse konakladığı yerde kaldığı müddetçe kendisine zarar verebilecek her şeyden güvende olacaktır.

İki adam Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in önünde birbirine küfür edip, sövüyordu. Onlardan birinin yüzü kıpkırmızı oldu, boynunu çevreleyen damarları şişti. Bunun üzerine Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: Ben öyle bir söz biliyorum ki; şayet bu öfkeli adam ''Kovulmuş Şeytan'dan Allah'a sığınırım'' derse öfkesi gider. Bunun üzerine o adama şöyle dediler: Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- senin, Şeytan'dan Allah'a sığınmanı söyledi. Buna karşılık adam şöyle dedi: Ben deli miyim ki? Adam, sadece kendisine delilik isabet etmiş kimsenin Şeytan'dan sığınacağını zannetti.

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-, ismi, künyesi veya vasfı anıldığında kendisine salâtu selâm getirilmemesinden sakındırmış ve şöyle buyurmuştur: Yanında adım anıldığı hâlde bana salât getirmeyen kimse, cimriliğin en ileri derecesindedir. Bunun çeşitli sebepleri vardır: Birincisi: Bu, az ya da çok hiçbir kayba sebep olmayan; ne mal ne de çaba harcamayı gerektiren bir hususta cimrilik etmektir. İkincisi: Kişi aslında kendisine karşı cimrilik etmiş ve Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'e salât getirme sevabından kendini mahrum bırakmıştır. Zira ona salât getirmekten kaçınmakla, yerine getirmesi gereken bir hakkı esirgemiş; emre uyarak elde edeceği ecirden de yoksun kalmıştır. Üçüncüsü: Ona salât getirmek, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in bazı bizim üzerimizde olan haklarını yerine getirmek anlamına gelir. Bize öğreten, bize doğru yolu gösteren bizi Allah -Tebâreke ve Teâlâ-'ya davet eden, bize bu vahyi ve bu şeriatı getiren odur. Dolayısıyla, Allah -Tebâreke ve Teâlâ-'dan sonra bizim hidayetimize vesile olan odur. Kim ona salât getirmezse, hem kendisine karşı cimrilik etmiş olur hem de Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in en asgari haklarından biri olan bir hakkı ondan esirgemiş olur.

Peygamber Efendimiz-sallallahu aleyhi ve sellem- bir şey yiyen kimsenin Allah'a şükretmesini teşvik etmektedir. Çünkü Allah Teâlâ'nın izni ve yardımı olmadan kişinin yiyecek elde etme veya yeme gücü olmaz. Daha sonra Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- bu sözleri söyleyen kimsenin geçmiş küçük günahlarından dolayı Allah'ın mağfiretini hak ettiğini müjdelemiştir.

Müminlerin annesi, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in dünya ve ahiretteki hanımı bizlere bu şerefli nebevî sünneti rivayet etmiştir. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- her gece yatağına yattığı zaman avuçlarını birleştirerek onlara hafifçe tükürük çıkmayacak şekilde üflerdi ve "Kul huvallâhu ahad, Kul eûzu bi Rabbi’l-felak ve Kul eûzu bi Rabbi’n-nâs" ı okurdu, bazen önce üfürür sonra okur, bazen de önce okur, sonra da ellerine üfürürdü, bunda bir beis yoktur. Çünkü hadis tertip ve peşi sıra yapmaya delalet etmez. Başından, yüzünden ve vücudunun ön tarafından başlayarak ulaşabildiği yerlere kadar ellerini sürerdi. Okumayı, üfürmeyi ve ellerini sürmeyi üç defa yapardı.

Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- yatağına yatacağı zaman «Elhamdu lillâhillezî et‘amenâ ve sekânâ ve kefânâ ve âvânâ, fekem mimmen lâ kâfiye lehû velâ mu’vî/Bize yedirip içiren, koruyup barındıran Allah’a hamd olsun. Koruyup barındıranı bulunmayan nice kimseler var.» diye dua ederdi. Allah'a onu doyurduğu, içirdiği için hamd ediyor. Eğer Allah -Azze ve Celle- senin için bu yemeği, bu içeceği kolaylaştırmasaydı, ne yiyebilecek ne de içecektin. Seni doyuran ve içiren Allah’a hamd et. Bize yedirip içiren, koruyup barındıran yani bize işleri kolaylaştıran barınma ve diğer ihtiyaçlarımızı gideren, bize gireceğimiz barınak yapan Allah’a hamd olsun. Ne kadar ve nice insan var ki, ne bir barınağı, ne de diğer ihtiyaçları karşılanıyor. Yatağına gelince bu zikri yap.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in kızı Fâtıma -radıyallahu anhâ- öğütmek için kullandığı değirmen taşının elinde bıraktığı izden şikayetçi oldu. Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'e köleler geldiği zaman kendisi yerine ev işlerini yapması için bu kölelerden bir hizmetçi vereceğini düşünerek hızla Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yanına gitti. Ama onu evde göremeyince Âişe -radıyallahu anha-'ya bu durumu anlattı. Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- eve geldiğinde; Âişe, Fâtıma'nın kendisinden bir hizmetçi istemek için kendisine geldiğini haber verdi. Daha sonra Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- Fâtıma ve Ali -radıyallahu anhumâ-'nın evlerine gitti, onlar yatakta idiler, uyumaya hazırlanıyorlardı. Onların arasına oturdu. Öyle ki; Ali -radıyallahu anh- Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ayaklarının soğukluğunu karnında hissetti ve Peygamber Efendimiz -aleyhisselâm- şöyle buyurdu: Benden size vermemi istediğiniz hizmetçiden daha iyisini size öğreteyim mi? Evet dediler. Bunun üzerine Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: Gece yatacağınız zaman otuz dört defa “Allahu Ekber” diyerek tekbir getirin. Ve ''Subhânallah'' diyerek Allah'ı otuz üç defa tesbih edin. Ve otuz üç defa ''Elhamdülillah'' diyerek Allah'a hamt edin. Bu zikir, sizin için hizmetçiden daha hayırlıdır.

Aişe –radıyallahu anha- Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem-’in şiddetli rüzgar estiğinde şu şekilde dua ettiğini bizlere haber vermektedir: «Allah'ım! Senden bu rüzgarın, onun içinde bulunanın ve onunla gönderilenin hayrını isterim…» Yüce Allah’ın yaratıp, gönderdiği rüzgarlar iki çeşittir: Birincisi: Korkuya düşürmeyecek düzeyde olan, hafif rüzgarlar. Bu tür rüzgarlar için okunacak özel bir dua yoktur. İkincisi: Şiddetle esip, korkuya düşüren rüzgarlar. Nitekim Yüce Allah, Ad kavmini, üzerilerine gönderdiği şiddetli bir rüzgarla helak etmiştir. –Böyle bir azaptan Allah’a sığınırız.- Bizler böyle bir rüzgar estiğinde Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem-’in ettiği gibi dua etmeliyiz: «Allah'ım! Senden bu rüzgarın, onun içinde bulunanın ve onunla gönderilenin hayrını isterim. Bu rüzgarın şerrinden, içinde bulunanın ve onunla gönderilenin şerrinden sana sığınırım.» Bu duayı okuyarak, Allah –Azze ve Celle-’den bu rüzgarın hayrını, içinde bulunanın ve onunla gönderilenin hayrını istemiş olursun. Gönderilenin hayrı ile bu rüzgarın taşıdığı hayırlar kast edilir. Zira kimi zaman bu rüzgarlar hayırla ve kimi zaman da şer ile gelirler. Böylece rüzgarın sebep olacağı hayırları Yüce Allah’tan talep etmiş oluruz. «Bu rüzgarın şerrinden, içinde bulunanın ve onunla gönderilenin şerrinden sana sığınırım.» Yani bu dua ile, rüzgarın şerrinden, içinde bulunanın ve onunla gönderilenin şerrinden yüce Allah’a sığınmış oluruz. Belki de bu rüzgar kimileri için azap olacaktır. Bu duayı okuyarak bu rüzgarın şerrinden sığınmış oluruz. Zira bir kimse rüzgarın şerrinden, içinde bulunanın ve onunla gönderilenin şerrinden Allah’a sığınırsa yüce Allah o kula yeter. Mirkâtu’l-Mefâtîh, (3/1115), Mir’âtu’l-Mefâtîh, (5/197), Şerh-u Riyâzi’s-Sâlihîn, İbn Useymîn (4/47)

‘’Hadisin manası’’ Rüzgâr Allah’ın rahmetindendir. Yani kullarına olan rahmetindendir. ‘’Azap ile de gelir, rahmet ile de gelir.’’Yani Allah Teâlâ rüzgârları kullarına olan rahmetinden dolayı gönderir. Bunun sebebiyle insanlar için hayır ve bereket olur. Allah’ın kelamında olduğu gibi bir çok ayette şöyle geçmektedir: (Biz rüzgârları aşılayıcı olarak gönderdik), (Allah O’dur ki, rüzgârları gönderir, bunlarda bulutu kaldırır. Derken. Allah onu gökte dilediği gibi yarar ve parça parça eder; nihayet arasından yağmurun çıktığını görürsün), (Rüzgârları rahmetinin önünde müjde olarak gönderen O’dur. Sonunda onlar (o rüzgârlar), ağır bulutları yüklenince onu ölü bir memlekete sevk ederiz. Orada suyu indiririz). Rüzgârlar azap ile gelirler. (Bundan dolayı biz de onlara dünya hayatında zillet azabını tattırmak için o uğursuz günlerde soğuk bir rüzgâr gönderdik). (Biz onların üstüne, uğursuzluğu devamlı bir günde dondurucu bir rüzgâr gönderdik. O rüzgâr, insanları, sökülmüş hurma kütükleri gibi yere seriyordu), (Bu bize yağmur yağdıracak yaygın bir buluttur, dediler. Hayır! O, sizin acele gelmesini istediğiniz şeydir. İçinde azap bulunan bir rüzgârdır!) ) ‘’Rüzgârı gördüğünüz zaman ona sövmeyin.’’ Yani bir Müslümanın rüzgâra sövmesi caiz değildir. Çünkü O Allah'ın yarattıklarından bir yaratılmıştır. Allah’ın emriyle görevlendirilmiştir, kendisinin Allah Azze ve Celle’nin izni olmadan ne zarar ne de fayda verecek bir etkisi vardır. Rüzgâra sövmek onu yaratan ve idare eden Allah’a sövmektir. ‘’Allah’tan rüzgârın hayır getirmesini dileyin, şer getirmesinden Allah’a sığının.’’ Nebi-sallallahu aleyhi ve sellem- Rüzgâra sövmeyi yasak ettikten sonra, ümmetini rüzgârın estiği vakit Allah’tan hayrını istemeye, şerrinden de sığınmaya yöneltmiştir. Manası: Allah’tan (rüzgârın) taşıdığı hayrı onlar için gerçekleştirmesini ve taşıdığı şerri de onlardan uzaklaştırmasını dilemeleridir. el- Kavlül Müfid Kitabüttevhid şerhi, İbn Üseymin’in (379/2) . Riyazussalihin şerhi, İbn Üseymin’in,(470/6),Hazimi’nin Kitabuttevhid Kitabı, elektronik nusha Kitabı, elektronik nusha. el-Abbad’ın Sünen-i Ebi Davud şerhi dijital nusha.

Osman b. Ebi’l-Âs -radıyallahu anh- Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yanına gelerek şöyle dedi: Ey Al­lah’ın Rasûlü‎! Şeytan benimle namazım ara­sına girdi, huşulu olmamı engelledi, kıraatimi karıştırmama sebep oldu ve onda şüphe etmeme sebep oldu dedi. Bunun üzerine Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- ona: «Bu Hinzeb denilen Şey­tan'dır. Onu hissettiğin an Allah'a yönel, ondan Allah’a sığın ve sol tarafına üç defa hafif bir şekilde tükür.» Osman -radıyallahu anh- : "Ben, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in bana emrettiği şeyi yaptım. Allah da onu benden uzaklaştırdı." demiştir.

Enes b. Mâlik -radıyallahu anh-'dan rivâyet edildiğine göre o, şöyle demiştir: Sefere çıkmak isteyen bir adam Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-’e geldi. Sefer için izin istedi ve azık talebinde bulundu. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- azık gibi ona fayda verecek bir duada bulundu. Azığı emirleri yerine getirip yasaklardan kaçınmaktı. Daha sonra duanın hayır ve bereketini umarak daha fazla dua etmesini istedi. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- kalbinin güzelliğinden dolayı onun bu talebine icabet etti ve; «Allah günahını bağışlasın!» buyurdu. Sonra duanın hayır ve bereketini umarak daha fazla dua etmesini istedi. Mustafa -sallallahu aleyhi ve sellem- güzel bir şekilde kurtuluşu ve iyiliği toplayan bir dua ile duasını bitirdi. Hangi mekânda ve zamanda olursa olsun, iki cihanda hayrı ona kolaylaştırması için dua etti.

Hadisin manası: Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-, ashabına sünneti sözleri ve amelleriyle ögretirdi. Yemeği bitirdikten sonra söyle dua ettiği varid olmuştur: "Sofrası kaldırıldığında" Yani, yemeğini bitirdiğinde önündeki yemek yediği kapları kaldırır ve «Elhamdulillah, Allah'a hamdolsun» manası, hakikatte övgü ve şükrün tamamı yalnızca Allah'a aittir. "Çokça hamdeder" Yani, celâline, cemâline ve kemâline yakışır bir şekilde çokça hamd eder ve sayılamayacak kadar çok nimet vermesine sonsuz teşekkür eder ve çömertliği küçümsenemez (Allah'ın nimetlerini saymaya çalışsanız sayamazsınız). "Tayyiben" Yani, riya ve gösterişten arınmış demektir. "Mubâreken" Geri çevrilmeyen kabul ile kabul edilmiş, çünkü bereketin manası hayır olan şeydir. "Gayra mekfîyyin" Yani, kuluna yeterli olan Allah -Azze ve Celle-'ye hamd ediyoruz. O yaratmış olduğu mahlûkatına ihtiyaç duymaz. Çünkü O, kimseye muhtaç değildir. "Vela Muveddain", bizi terk etmemiş olduğu için O'na hamd ederiz. Yani O, bizim hiç birimizi terk etmeden ihtiyaçlarımızı karşılar.

Ali b. Rabîa tabiinin büyüklerinden olup, Ali b. Ebû Tâlib’i gördüm, demiştir. Yani kendisine binsin diye hayvanını getirdiklerine şahit oldum, demiştir. Hadiste geçen ed-Dabbe ifadesi yeryüzünde hareket eden her canlıya denir. Ancak bu terim daha sonraları dört ayaklı hayvanlar için kullanılır hale gelmiştir. Binsin diye hayvanını getirdikleri zaman ayağını üzengiye koyunca ‘Bismillah’ dedi. Yani Allah’ın adı ile bu hayvana biniyorum. Hayvanın üzerine yerleşip doğrulunca; "Bunu bizim hizmetimize veren (Allah’a) hamd ederiz.” Bu büyük nimetten dolayı hamd ederiz. Böyle evcil olmayan ve insanlardan kaçan bir hayvanı bizim için boyun eğdiren ve itaat ettiren, zarar vermeden üzerinde yolculuk ettiren Allah’a hamd olsun. "Bunu bizim hizmetimize veren" Bizim için bu hayvanı bize boyun eğdiren demektir. Zira biz bu hayvana böyle boyun eğdiremezdik. “Biz şüphesiz Rabbimize döneceğiz.” Verdiği nimete mukabil yapılan mukayyed hamdu senadan sonra tekrardan ‘Elhamdulillah’ diyerek mutlak olarak hamd etmiştir. Bunu üç defa söyleyerek Allah –Azze ve Celle-’nin azametini izhar etmiştir. Kul hiçbir zaman Allah’ı hakkıyla bilip, ta'zim edemez. Kul her zaman gücü nispetinde sürekli Allah’a itaat etmekle emrolunmuştur. Ardından üç defa ‘Allahu Ekber’ demiştir. Üç defa tekrarlaması mübalağa içindir. Devamla ‘Subhaneke’ diyerek yüce Allah’ı mutlak olarak takdis etmiştir. ‘Ben kendime zulmettim’ Senin hakkını tam olarak yerine getiremedim. Verilen bu büyük nimete şükretmede taksir ehli oldum demenin ifadesidir. ‘Beni bağışla’ Günahlarımı ört ve beni cezalandırma. ‘Çünkü Senden başka günahı bağışlayacak kimse yoktur.’ Taksir ehli olmanın ifadesi ile yüce Allah’ın bahşettiği bol nimetin itirafı vardır. ‘Ardından tebessüm edip güldü. Bunun üzerine kendisine, ey müminlerin emiri! Niçin güldün? diye soruldu.’ Tashih edilmiş eş-Şemail adlı eserde Ali b. Rabîa ey müminlerin emiri! Niçin güldün? diye sordum ifadesi yer almaktadır. Neden güldüğünü anlayamamış olmasından dolayı, bunun sebebini kendisine sormuştur. Öncelikle ey müminlerin emiri! diyerek saygısını ifade etmiş, sonra da sorusunu sormuştur. “O da şu cevabı verdi: Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-’in benim yaptığım gibi yaptığını ve benim güldüğüm gibi güldüğünü görmüş ve ‘Niçin güldün ey Allah’ın Rasûlü?’ diye sormuştum. O da, yüce Rabbin, benden başka günahları bağışlayacak bir kimsenin olmadığını bilerek, günahlarımı bağışla! diye dua eden kuluna hayret eder. diye buyurmuştu. Ali –radıyallahu anh- bunları hatırlayınca şükrünü ifade ederek, müjdeyi vermiş ve gülüp, tebessüm etmiştir. Gülmesi taklit etmenin bir sonucu olarak değil, gayri ihtiyari bir davranış olarak ortaya çıkmıştır. ‘kuluna’ ifadesinde kula verilen değer ifade edilmektedir. ‘…benden başka günahları bağışlayacak bir kimsenin olmadığını bilerek’ kul bu sözlerin manasını bilerek gafletten uzak bir şekilde söylemelidir.

Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-' 'Yolculuğun güçlüklerinden,ailesine ve malına bir şey olupta yolculuktan üzgün olarak dönmekten Allah'a sığınırdı.Keza durumların bozulmasından Allah'a sığınır ve Allah'a onu mazlumun duasından kurtarması için dua ederdi.

Hadisin manası uykudan önce okunacak zikirler hakkındadır. İnsanın hiçbir gücü ve kuvveti olmadığı ruhunu Rabbine teslim ettiği andır. Yaratanın eline koruması için onu tam bir teslimiyetle bırakır. Allah Teâlâ onu geri verir. İlim ehli şöyle demiştir: Zikrin ve duanın uykudan önce ve uyanınca yapılmasının hikmetinin insanın son amelinin (Allah’a) itaat ve ilk fiilinin de itaat olmasıdır. Bu mübarek hadiste Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- uykudan önce kulun yapması sünnet olan sözlü ve fiili şeyleri açıklamıştır. Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- bizi fiili tarafa yönlendirmiştir ve şöyle buyurmuştur: «Biriniz, yatağına yatacağı zaman yatağını silksin.» Çünkü Araplar yatağı öylece bırakırlardı. Belki de kulun yatağını terk etmesinden sonra eziyet veren haşeratlar yatağa girmiş olabilir ya da tozla kirlenmiş olabilir. Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- uykudan önce yatağın silkilmesini emretti. Sonra da Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- silkmeyi ve temizlemeyi açıkladı ve dedi ki: «Elbisesinin iç tarafıyla yatağını silksin.» el-İzar: Bedenin alt kısmına giyilen elbisedir. Kast edilen içe giyilen elbisenin ucudur. Çünkü o silkmek için daha kolaydır. İzarın dışına pislik vb. şeyler bulaşmasın diye yapılır ve yine avreti en iyi şekilde örtmek içindir. Sonra da Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- bu silkme ve temizlemenin sebebini açıklamıştır: «Çünkü yatağında kendisini ne beklediğini (haşerat vb.) bilemez.» Bu da, şeriatın bedenlerin korunmasında ne kadar gayretli olduğunun delilidir. Çünkü bedenlerde dinin var olması vardır. Bu şekilde sebebinin açıklanmasıyla fiili sünnetler bitmiştir. İkincisi: Sözlü sünnetler: Sonra Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: «Rabbim Senin adınla» Yani yüce ve azametli Allah’ın adıyla bu cansız/hareketsiz bedeni yatağa koyuyorum. Bu da Rabbini her vakit zikretmesinin müstehap olduğunun delilidir. Sonra da şöyle der: «Senin adınla yatağıma koydum ve senin adına kaldırırım.» «Eğer uykuda canımı alırsan, ona merhamet et!» Ölümden kinayedir. «Şayet hayatta bırakırsan.» Hayatta kalmanın kinayeli ifadesidir. Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem-’in şu sözü «Salih kullarını koruduğun gibi, onu da kötülüklerden koru!» Yani: Nefsimi ve ruhumu, kullarını koruduğun gibi koru. Ve o, kabahatlerden, büyük günahlardan ve şerlerden genel bir korumadır. Peygamber –sallallahu aleyhi ve sellem-’in şu sözü gibi: «Allah’ın helal ve haramlarına dikkat et. Allah da seni korusun.» Bu genel bir korumadır, bu yüzden salihlerle özel kılmış. Çünkü Rab Teâlâ’nın korumasına sadece salih olmakla nail olunur. Zayi eden ve çaba harcamayan için Allah’ın korumasından bir koruma yoktur ki, bu koruma Allah Teâlâ’nın sevdiklerine ve dostlarına has bir korumasıdır. Ancak genel korumadan bir şeye nail olabilir.

Talha b. Ubeydullah -radıyallahu anh- Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in birinci, ikinci ve üçüncü gece hilâli gördüğü zaman şu azametli duayı ettiğini haber vermiştir: Bu dua Allah Teâlâ'dan dini ve dünyevi korkulardan onu emanda kılmasını, imanının devamını ve sebatını, imandan onu saptıracak şeyleri def etmesini içermektedir. Aynı zamanda Allah Teâlâ'dan selamet ve İslamı istemeyi içermektedir. Selamet ve güven ile bütün zararları def etmeye, İman ve İslam ile her faydayı celbetmeye dikkat çekmiştir. Sonra duasında hilale hitaben söyle seslenmiştir: (Ey hilâl!) Benim rabbim de senin rabbin de Allah'tır. Yaratıcıyı mahlukatını idare etmede başkası ile ortaklıktan tenzih etmeye işaret edilmiştir. Allah Teâlâ'ya bu hilalin, doğruluk ve hayır hilâli olması için dua etmiştir.

Yüksek bir yere tırmanırken tekbir getirmenin sebebi yüksekte, yukarıda oluş kibirli olmayı hissettirdiği için nefsin sevdiği bir durumdur. Bundan dolayı Allahu Ekber demiştir. Yani nefsini alçaltmak istemiştir. Ancak azamet, ululuk Allah’a aittir. O yüzden kim yüksekte olursa Allah -Azze ve Celle-’yi azamet, ululukla zikretmesi meşru olandır. Şüphesiz ki o her şeyden büyüktür. Ona şükretmek için tekbir getirir ki lütfunu o kimseye arttırsın. Düzlüğe inişte ise tesbih (bütün noksanlıklardan tenzih etmek) getirmesinin hikmeti ise insanın daralma hissetmesinden dolayıdır. Bundan dolayı tesbih etmek meşru kılınmıştır. Çünkü feraha kavuşmanın sebeplerindendir. Yunus -aleyhisselam-’ın kıssasında olduğu gibi, karanlıkta tesbih ettiğinde kederden kurtulmuştur. Aynı şekilde iniş; alçak, aşağı ve zillet manasına gelmektedir. Subhanallah demesinin manası, Allah -Azze ve Celle-’yi aşağı olmaktan, alçakta olmaktan tenzih ederim. Çünkü Allah Subhanehu ve Teâlâ her şeyin üstündedir. Aynı şekilde uçak yükselmeye başladığında tekbir getirir, hava alanına indiğinde ise tesbih edersin. Çünkü havada yükselip inmekle, yerde yukarı tırmanıp inmek arasında bir fark yoktur. Başarı Allah’tandır.

Nebi –sallallahu aleyhi ve sellem- sahabelerine uyumak istedikleri zaman sağ taraflarına yatmalarını ve şu duayı okumalarını emrederdi: «Allah’ım! Ey göklerin ve yerlerin Rabbi, bizim ve her şeyin Rabbi» Yani ey yerlerin ve göklerin Rabbi, yaratanı, maliki içinde olanları terbiye edici, azim olan arşın Rabbi, yaratıcısı ve maliki, tüm insanların yaratıcısı, maliki ve terbiye edicisi ve her şeyin Rabbi. «Taneyi ve çekirdeği yaran» Bunları yarıp, ekin ve hurma ağacını çıkaran. Burada ekin ve hurmanın zikredilmesi hayrının bol ve Arap topraklarında çok olmasındandır. «Tevrat’ı, İncil’i ve Furkan’ı/Kur’an-ı indiren!» Ey Musa’ya Tevrat’ı, İsa’ya İncil’i, Muhammed –sallallahu aleyhi ve sellem-’e de Kur’an-ı indiren Allah’ım! «Her şerlinin şerrinden sana sığınırım ki her şeyin perçemi senin elindedir.» Bütün mahlukatın şerrinden sadece sana sığınır ve iltica ederim. Zira bütün canlılar senin kontrolünde, tasarrufun ve otoritenin altındadır. «Sen Evvel'sin senden önce hiçbir varlık yoktur. Sen Ahir'sin senden sonra hiçbir varlık yoktur. Sen Zahir'sin senin üzerinde hiçbir varlık yoktur. Batın'sın senden başka kuşatan yoktur.» Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bu hadiste geçen dört ismi çok açık bir şekilde tefsir etmiştir. el-Evvel ismi, yüce Allah’ın dışındaki tüm varlıkların yokluktan sonra var olduklarını ifade eder. Kulların her dini ve dünyevi nimette Rablerinin üstünlüğünü görmeleri gerekmektedir. Zira sebep ve sonuçları yaratan Allah’tır. el-Ahir ismi, sadece yüce Allah’ın sonsuz olduğunu tüm mahlûkatın ise fani olduğunu ifade eder. O Samed’tir ve bütün mahlûkat ibadet ederek, arzu ve korku içinde ona yönelir. ez-Zâhir ismi, yüce Allah’ın sıfatlarının çok azîm olduğunu, O’nun azameti yanında diğer zat ve sıfatların değersiz olduğunu ifade eder. Yüce Allah’ın tüm varlıkların hakiki manadan üstünde olduğu anlamı taşır. el-Batın ismi, tüm gizli saklı şeyleri, gönül ve kalplerde olanları, tüm ince küçük şeyleri bildiği anlamını ifade eder. Kemal bir anlamda her yakın olduğu anlamı taşır. ez-Zahir ve el-Batın isimleri arasında bir tezat ve bağdaşmazlık asla yoktur. Nitekim yüce Allah’a sıfatlarında hiçbir benzer ve denk yoktur. O yukarıda olması ile birlikte yakın, yakın olması ile birlikte yukarıdadır. «Benim borçlarımı ödettir ve beni fakirlikten kurtar.» Ardından yüce Allah’tan borçlarını ödetmesini ve fakirlikten kurtarmasını niyaz edip, istemektedir.

Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- zamanında güneş tutulduğu zaman korkarak telaşla kalktı.Çünkü Rabbi Allah Teâlâ'yı tam bir şekilde bilmesi O'ndan çok korkmasını ve çokça gözetmesini gerektirdi.Yeryüzünde yaşayanların çoğunun sapık olmaları,azmaları yahutta Sûr'a üflenecek saatin gelmesi sebebiyle mescide girdi.İnsanlara Kusüf namazını kıldırdı.Ve tövbesini ve dönmesini göstermek için o zamana kadar asla yaparken görülmeyen en uzun namazı kıldı.Mustafa -sallallahu aleyhi ve sellem- rabbine olan yalvarmasını ve münacatını bitirince insanlara yönelerek onlara nasihat etti.Ve dua için acele edip,istiğfar etmeleri,zikir etmeleri ve namaz kılmaları için Allah'ın bu ayetleri kullarına ibret olması,hatırlatması ve korkutması için gönderdiğini açıklıyordu.

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-, rüzgâra lanet etmeyi ve sövmeyi yasaklamıştır. Çünkü o, yaratıcısının emrini yerine getirmektedir. Hem rahmet, hem de azap taşır. Ona sövmek, onu yaratan Allah’a karşı uygunsuz bir söz söylemeye ve Allah’ın takdirine hoşnutsuzluk göstermeye varan bir davranıştır. Sonra Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- bize, rüzgârın yaratıcısı olan Allah’a yönelmeyi; rüzgârın hayrını, içinde bulunan hayrı ve gönderiliş gayesindeki hayrı istemeyi öğütlemiştir. Meselâ yağmur getirmesi, bitkilerin döllenmesine vesile olması ve benzeri faydaları talep etmek gibi. Yine rüzgârın şerrinden, içinde bulunan şerden ve gönderildiği şerden Allah’a sığınmayı da öğretmiştir. Meselâ ekin ve ağaçları tahrip etmesi, hayvanların helâkine sebep olması, binaları yıkması ve benzeri zararlar gibi. Bu şekilde Allah’tan istemek ve O’na sığınmak, kulun Allah’a olan kulluğunu gerçekleştirmesinin bir göstergesidir.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, üç sınıf insanın içinde bulundukları zillet, rezillik ve ziyan sebebiyle burunlarının toprağa sürtülmesi için beddua etmiştir: Birinci sınıf: Yanında, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in adı zikredildiği halde, "Allah ona salat ve selam etsin" sözü veya benzeri sözlerle ona salavat etmeyen kimse. İkincisi: Ramazan ayına eriştiği halde, ibadetleri yerine getirmekte gösterdiği taksirat ve gevşeklik sebebiyle bağışlanmadan bu ayı geçiren kimse. Üçüncüsü: Anne ve babası kendisinin yanında ihtiyarladığı halde, onlara karşı kusurlu ve haklarını yerine getirmekte ihmalkâr olduğu için, o ikisi sayesinde Cennet'e girmeyi hak edemeyen kimse.